(1) Llywio’r system 

Mae cwmnïau sy'n cynhyrchu cynnyrch neu wasanaeth newydd yn aml wedi'u gwreiddio mewn  arferion arloesol. Fodd bynnag, nid yw systemau iechyd a gofal cymdeithasol yn hanesyddol wedi’u cynllunio i greu gwerth drwy arloesedd. Yn wir, byddai nifer yn dadlau nad oedden nhw wedi'u cynllunio fel system gyfan hyd yn oed. Yn hytrach, maen nhw wedi dod at ei gilydd fel endidau ar wahân, gan uno a thyfu dros amser. Nid yw'n syndod felly y gallai fod yn anodd datblygu syniadau a chynhyrchion ac yna profi eu potensial llawn. Serch hynny, mae nifer cynyddol o adnoddau yn cynnig cyngor, esboniadau a ffyrdd i ddarpar arloeswyr a phartneriaid arloesi. 

Mae ein Cyfeirlyfr Cyflawni Arloesedd yn caniatáu i chi lywio'r ecosystem hon yn hawdd. Mae'n rhestru’r holl sefydliadau perthnasol mewn un lle ac yn manylu ar sut gall pob un ohonyn nhw eich helpu, waeth pa gam rydych chi wedi'i gyrraedd ar eich siwrnai arloesi. 

(2) Lledaeniad 

Mae arloesedd yn haws os yw'n syml, yn canolbwyntio ar un adran neu sefydliad, ac y gellir ei ariannu o gyllideb yr adran honno. Mae angen dull mwy strategol arnoch os mai eich nod yw lledaenu arloesedd y tu hwnt i un lleoliad ac i sicrhau buddion ar raddfa fwy. 

Mae ein ‘Adolygiad o Gyflawni Arloesedd mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol’ yn tynnu sylw at ymchwil sy'n disgrifio sut i greu'r amodau sy'n ofynnol ar gyfer lledaeniad llwyddiannus. Fel rhan o hyn, rhaid ystyried tri ffactor gwahanol: 

Treiddiol:

Cyfeirio at faint o system sy'n cael ei heffeithio gan y newid a achosir gan arloesedd. Os caiff ei gweithredu, a fydd yn effeithio ar sawl adran, sefydliad, neu hyd yn oed sectorau? Efallai y bydd yn anodd newid llwybrau cleifion sefydledig i groesawu arloesedd ac mae angen ystyried hynny. 

Newidiadau dwfn:

Canolbwyntio ar sifftiau paradeim a newidiadau mewn tybiaethau neu ymddygiad, os yw arloesi yn dibynnu ar newid dulliau ymarfer proffesiynol. Mae arweinyddiaeth effeithiol i helpu i gyflawni hyn yn hollbwysig - ei lywio drwy'r rhwydweithiau gwasanaeth rhanbarthol, addysgu a gweithgareddau ymchwil cyfredol. 

Newidiadau mawr:

Cynnwys nifer o bobl. Efallai y bydd angen sefydlu rhwydweithiau a grwpiau newydd pan fydd newidiadau mawr yn cynnwys grwpiau hunaniaeth gwahanol. Mae hyn yn bwysig oherwydd bod nifer o arloeswyr wedi canfod gwerth mewn dod â disgyblaethau a thimau at ei gilydd i hyfforddi, dysgu a datrys problemau mewn amgylchedd dysgu cydweithredol ac amrywiol. 

(3) O’r brig i lawr yn erbyn o’r gwaelod i fyny 

Gall systemau gofal, yn enwedig systemau gofal iechyd, weld arloesedd yn anodd oherwydd eu bod yn gyfarwydd â system orchymyn a rheoli o'r brig i lawr. Mae hyn yn cael ei lywio gan awydd i leihau costau ac osgoi risg, ond weithiau, mae’n cael effaith groes. Cynyddir costau drwy droshaenu gorchmynion olynol o'r brig i systemau sydd eisoes yn bodoli, a chynyddir risg drwy golli perchnogaeth leol.  O’i gymhwyso gydag arloesedd, mae dulliau o'r brig i lawr yn tanseilio'r potensial i weithwyr proffesiynol rheng flaen a chleifion i arbrofi ac i newid y status quo. Dros amser, maent yn erydu ffydd, cyflymder ac egni. 

Felly, mae nifer o’r ‘Rheolau sy’n Llesteirio Arloesedd’ a argymhellwyd gan yr Athro Trisha Greenhalgh yn ei darn golygyddol ‘Adolygiad o Gyflawni Arloesedd mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol’ yn gyfarwydd mewn systemau rheoli a dulliau polisi. Er clod iddyn nhw, mae gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru wedi cydnabod yr angen am newid a chaiff nifer o'r dulliau newydd eu trafod yn blogiau Cyflawni Arloesedd Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru. Bwriad y datblygiadau hyn yw newid yr hinsawdd ar gyfer arloesedd: lleihau oedi ac annog pobl i arwain ar y rheng flaen. 

(4) Blaenoriaethau strategol 

Ni chafodd systemau busnes gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol eu cynllunio fel llwybrau tuag at arloesedd. Caiff cyfrifoldebau ariannol a rheoli eu clustnodi i swyddogaethau neu adrannau (felly, heb eu halinio â'r gwerth a welir o safbwynt claf) ac mae atebolrwydd am berfformiad yn aml yn cael ei farnu gan fesuriadau proses sydd wedi'u seilio yn yr un modd ar swyddogaethau. At hynny, mae safonau a manylebau yn gymharol sefydlog, heb fawr o le i arbrofi. Mae'r pwyslais hwn ar lywodraethu ac atebolrwydd wedi creu sefyllfa o fod yn gyndyn i gymryd risg ac wedi atgyfnerthu'r status quo. 

Mae llywodraethau ar draws y DU wedi cydnabod y diffygion hyn ac wedi cyflwyno ffyrdd o flaenoriaethu a chyflymu blaenoriaethau strategol. Gellid ystyried bod hynny’n cyflwyno rhoden fellt i sicrhau newid cyflym tra bod y system sylfaenol yn dal i fod yn araf, ond mae'n ddull pragmatig. Trafododd Miles Burrows Genomeg Lloegr yn ei flog el menter sy'n cynnig cyflymder ac eglurder pwrpas anghyffredin. Yma, roedd blaenoriaethau'r Llywodraeth yn gysylltiedig â buddsoddiad a llwybr datblygu pwrpasol i leihau oedi ac annog entrepreneuriaeth. Mae'r wers yn glir: er efallai nad yw systemau busnes cyffredinol yn cael eu llywio gan arloesedd, cynghorir arloeswyr i alinio â blaenoriaethau strategol clir gyda'r pwyslais hwn. 

(5)  Arferion Arloesi 

Mae’n haws i unrhyw glinigwr neu reolwr i newid arferion os ydynt yn gweithio mewn sefydliad lle caiff arloesedd ei annog fel arfer pob dydd. Yn ei flog, mae Dr Chris Subbe yn disgrifio ei brofiad rhwystredig o ledaenu newidiadau bach, ond eto, newidiadau sy’n gallu achub bywydau. Efallai’n wir y bydd clinigwyr llai dyfal wedi rhoi’r gorau iddi. 

Mae awdurdodau lleol, byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau unigol mewn camau gwahanol o ran ymwreiddio arloesedd i’w llif gwaith. O ganlyniad, mae’n fwy tebygol o ffynnu mewn rhai llefydd. Mae ymchwil yn cadarnhau bod nodweddion pwysig sefydliadau o fewn wyth her gwella ansawdd a nodwyd yn yr Adolygiad Cyflawni Arloesedd mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol. 

Ond beth yw hynny’n ymarferol? Ymhlith yr enghreifftiau mae presenoldeb clir strategaeth arloesi o fewn y sefydliad, canolfan neu adnodd sydd wrth wraidd sut mae’r lle yn cael ei redeg, cyrsiau mewnol ac adnoddau sy’n cefnogi arloeswyr, ac ymdeimlad bod hyrwyddwyr clinigol ac arloesedd ‘yn rhan’ o brosesau gwaith ac yn derbyn cefnogaeth gorfforaethol, a hanes o arloesi a newid. 

Efallai bod y nodweddion hyn yn amlwg wrth siarad â chlinigwyr unigol neu i’w gweld o fewn dogfennau ar gyfer y cyhoedd. Os oes gennych ddewis o sefydliadau i weithio iddyn nhw, dewiswch un sy'n datblygu arferion arloesi. 

(6) Diwylliant 

Mae arloesedd yn ffynnu o fewn diwylliant penodol, wedi'i ategu gan rai ymddygiadau. Gall arweinyddiaeth annog y rhain drwy atgyfnerthu'r newidiadau hyn yn gyson. Hynny yw, gall gweithredu arweinyddiaeth bwrpasol effeithio'n fwriadol ar ddiwylliant. Felly, mae’n bwysig bod yn glir beth rydym yn ei olygu wrth y gwahaniaeth rhwng y math ‘cywir’ ac ‘anghywir’ o ddiwylliant i hwyluso arloesedd. 

Y newyddion da yw ein bod yn gwybod o dystiolaeth a gyhoeddwyd pa newidiadau i'w gwneud, sut i'w gwneud, a'u heffeithiau. Mae ‘Adolygiad Cyflawni Arloesedd mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol’ yn disgrifio sut gall sefydliadau gofal iechyd ddefnyddio’r adnodd QUASER i asesu priodoleddau cyfredol, dewis ymddygiadau a systemau i sicrhau newid dymunol, ac i greu cynllun newid. 

(7) Ffasiwn mewn terminoleg 

I rywun o’r tu allan, efallai y bydd y cyflymder y mae iechyd a gofal cymdeithasol yn bathu termau newydd ac yn hyrwyddo achosion newydd yn ymddangos yn ddiangen ac yn ddryslyd. Mae hyn hefyd yn gosod cysyniadau gwerthfawr a defnyddiol yn erbyn ei gilydd.  

Mae dull mwy cytbwys yn dewis damcaniaethau a modelau yn ôl pa mor berthnasol ydyn nhw i'r sefyllfa. Mae’r Adolygiad Cyflawni Arloesedd mewn Iechyd a Gofal Cymdeithasol a blog John Boulton yn ei gwneud yn glir nad yw trawsnewid, arloesi a gwella yn wrthwynebus i’w gilydd ond yn elfennau angenrheidiol o'r cyfanwaith. Rhaid i sefydliad sydd eisiau trawsnewid fod yn gymwys i reoli ei fusnes, gwella ei systemau a chyflwyno dulliau arloesol. 

Mae gwrthdaro tebyg o ran termau yn ymwneud â mesurau canlyniadau. Unwaith eto, mae'n ddefnyddiol deall lle mae’n gorgyffwrdd a lle mae’n debyg. Soniodd yr Adolygiad Seneddol am y Nod Pedwarplyg. Yma, dylid barnu pob gwasanaeth yn ôl eu gallu i wella profiad unigolion o ofal, gwella iechyd y boblogaeth, lleihau cost gofal y pen, a gwella'r profiad o ddarparu gofal. Mae Gofal Iechyd Seiliedig ar Werth yn ddull gwahanol sy'n ceisio cyflawni “canlyniadau sydd o bwys i'r claf mewn perthynas â chostau darparu gofal”. 

Fodd bynnag, mae'r ddau gysyniad hyn yn gorgyffwrdd yn amlwg. Nod y ddau ddull yw annog darparwyr gwasanaethau i edrych y tu hwnt i fesurau gweithgaredd a pherfformiad i greu dealltwriaeth o werth gwasanaethau i unigolion a'r boblogaeth, ac a ydynt yn defnyddio adnoddau  yn y ffordd orau. 

(8) Unwaith i Gymru 

Mae’r term ‘Unwaith i Gymru’ yn disgrifio awydd i gyflawni pensaernïaeth gyffredin a’r gallu i ryngweithredu rhwng systemau a sectorau ar draws Cymru. 

Serch hynny, mae perygl i'r term gael ei ddefnyddio’n rhy eang a llesteirio arloesedd. Os cymerir ei fod yn golygu y dylai arloesedd sy’n cael ei ddatblygu mewn un lle gael ei efelychu ym mhob man arall, gall arwain at ddryswch a difaterwch. Bydd atebion yn cael eu troshaenu waeth beth fo'r angen, sy'n golygu bod rheolaeth leol yn cael ei cholli. 

I grynhoi, os yw “Unwaith i Gymru” i’w defnyddio fel egwyddor, fel y bwriadwyd yn wreiddiol, yna bydd yn cryfhau gallu systemau lleol i brofi ac addasu atebion o leoliadau eraill. O’i ddefnyddio’n anghywir, gall atgyfnerthu diwylliant o’r brig i lawr ac agwedd or-syml a gwrthgynhyrchiol o systemau gofal. 

Mae Hwb Gwyddorau Bywyd Cymru wedi ymrwymo i gefnogi rhanddeiliaid amlddisgyblaethol, gan wneud Cymru y lle o ddewis ar gyfer arloesedd mewn iechyd, gofal a llesiant. Mae ein gwaith Cyflawni Arloesedd wedi ein galluogi i ddeall sut gallwn eich helpu i gyflawni hyn yn well. Archwiliwch ein hadnodd sy'n esblygu'n barhaus nawr.