Mae'r blog hwn yn edrych ar gyfeiriad strategol ein cenedl ar gyfer gofal canser, gan ganolbwyntio ar ddatblygiadau diweddar ym maes polisi a'r gweithlu.
Mae gwella gofal canser yn rhan hanfodol o'r gwaith o helpu pobl yng Nghymru i fyw bywydau iachach a hapusach, gyda chwarter yr holl farwolaethau yma'n cael eu hachosi gan ganser. A chan fod disgwyl i'r cyfraddau diagnosis godi, bydd ein system gofal iechyd hefyd yn wynebu pwysau cynyddol. Mae sicrhau ein bod yn cael ein harwain gan y polisi a'r strategaeth gywir yn hanfodol i helpu i fynd i'r afael â hyn. Ac mae hyn angen y gweithlu cywir i gefnogi'r galw a thrin cleifion yn effeithlon ac yn effeithiol.
Er mwyn eich helpu i ddeall y pwnc pwysig hwn, rydw i wedi gweithio fel rhan o'n tîm Gwybodaeth am y Sector i ymchwilio a chrynhoi gwybodaeth, ystadegau a dealltwriaeth allweddol am ddatblygiadau polisi a'r gweithlu. Fel rhan o gyfres o bedwar adroddiad ar ofal canser, rydyn ni wedi crynhoi eu canfyddiadau yn y blog hwn i roi trosolwg lefel uchel i chi. Darllenwch ymlaen i gael rhagor o wybodaeth.
Beth mae angen i chi ei wybod am bolisi Iechyd yng Nghymru
Mae ein hadroddiad yn rhoi manylion y prif bolisïau a’r strategaethau ymchwil diweddar gan Lywodraeth Cymru sy'n llunio dyfodol gofal canser yng Nghymru.
Y Datganiad Ansawdd ar gyfer Canser (2021)
Mae'r datganiad byr hwn yn nodi'r cyfeiriad ar gyfer gofal canser yng Nghymru ac yn disgrifio sut y dylai gwasanaethau canser o ansawdd da edrych. Mae'n cydnabod bod byrddau ac ymddiriedolaethau iechyd yn gyfrifol am ofal canser a bod yn rhaid iddynt gadw at safonau a phriodoleddau ansawdd, fel bod yn deg, yn ddiogel, yn effeithiol, yn effeithlon, yn canolbwyntio ar yr unigolyn ac yn amserol.
Cynllun Gwella Gwasanaethau Canser ar gyfer GIG Cymru 2023-2026
Roedd y Datganiad Ansawdd ar gyfer priodoleddau Canser yn bwydo i mewn i'r Cynllun Gwella, a oedd yn pwysleisio rôl Gweithrediaeth newydd y GIG (Perfformiad a Gwella GIG Cymru erbyn hyn) i alluogi, cefnogi a chyfarwyddo GIG Cymru i drawsnewid gwasanaethau. Mae'r Rhwydweithiau Clinigol Strategol Cenedlaethol, fel Rhwydwaith Canser Cymru, yn rhan fawr o Weithrediaeth y GIG a byddant yn helpu i ddarparu dull gweithredu cydlynol ar gyfer gwella ansawdd a diogelwch gofal canser.
Mae'n cynnwys y themâu allweddol canlynol:
- Atal: Bydd sefydliadau fel Iechyd Cyhoeddus Cymru, Byrddau Iechyd ac Ymddiriedolaethau ac awdurdodau lleol yn rhoi strategaethau ar waith sy'n gysylltiedig â ffactorau risg canser ac atal canser. Bydd Rhwydwaith Canser Cymru yn gwirio cynnydd yn erbyn hyn ar yr un pryd â gweithio gydag Arweinwyr y Fframwaith Clinigol Cenedlaethol i sbarduno atal mewn gofal sylfaenol ac eilaidd.
- Diagnosis cynnar: Bydd y gweithlu, y cyfleusterau a'r cyfarpar cywir yn cefnogi'r galw cynyddol am driniaeth canser. Rhaid i bob Bwrdd Iechyd sefydlu Clinigau Diagnosis Cyflym ar gyfer cleifion sydd â symptomau amhendant, amhenodol. Bydd y Bwrdd Diagnosteg Cenedlaethol hefyd yn arwain y strategaeth ar gyfer diagnosis mewn gofal sylfaenol er mwyn lleihau amseroedd aros.
- Mynediad cyfartal at ofal: Bydd lleihau gwahaniaethau mewn gofal canser ar draws rhanbarthau daearyddol a grwpiau economaidd-gymdeithasol yn gwneud mynediad at ofal canser yn decach. Bydd Byrddau Iechyd ac Ymddiriedolaethau yn gweithio i ddeall eu poblogaethau cleifion yn well ac yn gosod targedau gwella ar gyfer y niferoedd sy'n cael eu sgrinio.
- Gofal sy’n canolbwyntio ar y claf: Mae gan Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC) rôl fawr o ran trawsnewid diagnosteg a thriniaeth gyda ffocws ar y claf. Mae camau gweithredu eraill yn cynnwys llwybrau triniaeth amserol ar gyfer Byrddau Iechyd, gwella gofal diwedd oes a gofal lliniarol a gwneud adsefydlu'n fwy annibynnol i gleifion drwy opsiynau fel atebion digidol ar gyfer hunanreoli.
- Arloesi ac ymchwil: Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru, Rhwydwaith Canser Cymru ac Iechyd a Gofal Digidol Cymru yn llunio fersiwn canser o Strategaeth Ddigidol y GIG gyda map ar gyfer gwella casglu, rheoli a hygyrchedd data.
- Cydweithio ac integreiddio: Bydd Byrddau Iechyd ac Ymddiriedolaethau yn gweithio gyda'i gilydd a chyda Chanolfan Ymchwil Canser Cymru i gyflawni Strategaeth Ymchwil Canser Cymru. Bydd cydweithrediadau yn cynnwys sefydliadau iechyd sy'n gweithio ledled Cymru yn gweithio i wella canlyniadau. Mae hyn yn cynnwys Hyb Ymchwil Canser Caerdydd, sy'n cynnwys Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre, Prifysgol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro yn cydweithio o dan drefniadau llywodraethu ar y cyd.
- Gwelliannau i seilwaith a chanlyniadau gwell: Mae hyn yn cynnwys buddsoddi mewn offer newydd, creu hybiau gwasanaethau canser i gefnogi gofal yn nes at y cartref, a datblygu canolfannau llawfeddygol.
Mae mesur canlyniadau i ddangos gwelliant yn cael ei drafod yn yr adroddiad. Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn datgan y bydd yn dal Byrddau Iechyd i gyfrif am dargedau amseroedd aros ac adfer. Fodd bynnag, mae, Archwilio Cymru wedi beirniadu y dogfennau presennol, gan ddweud bod diffyg arweinyddiaeth gref gan Lywodraeth Cymru a Gweithrediaeth y GIG sydd ei hangen i gyflawni trawsnewid ar draws y system.
Mae Archwilio Cymru wedi nodi argymhellion ar gyfer polisi yn y dyfodol. Mae hyn yn cynnwys Llywodraeth Cymru yn nodi model cydlynol ar gyfer arwain systemau mewn gwasanaethau canser ac yn adolygu ei fframwaith goruchwylio a pherfformiad ei hun mewn perthynas â gwasanaethau canser.
Beth mae angen i chi ei wybod am gapasiti’r gweithlu a gwasanaethau
Mae ein hadroddiad yn tynnu sylw at gapasiti’r gweithlu a gwasanaethau yng Nghymru a sut y bydd yn effeithio ar ofal canser yng Nghymru. Mae'n crynhoi'r cyfleusterau a'r offer mewn nifer o fyrddau iechyd a buddsoddiadau yn hyn.
Mae’r gweithlu’n tyfu – wedi llamu o 79,125 yn 2018 i 94,663 yn 2023 - ond nid yw'n ddigon mawr o hyd i ateb y galw. Mae Cynllun Addysg a Hyfforddiant AaGIC yn nodi prinder dermatolegwyr, oncolegwyr clinigol, llawfeddygon wroleg ymgynghorol a histopatholegwyr.
Mae Coleg Brenhinol y Radiolegwyr hefyd yn tynnu sylw at fylchau yn y gweithlu, fel diffyg o 34% o radiolegwyr clinigol yn 2023 – gyda 100% o gyfarwyddwyr clinigol yn dweud nad oedd ganddynt ddigon o radiolegwyr i ddarparu gofal diogel ac effeithiol i gleifion.
Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at dri chynllun gweithlu allweddol yn GIG Cymru:
1. Cynllun Gwella Gwasanaethau Canser ar gyfer GIG Cymru 2023-26
Mae darpariaethau sy'n ymwneud â chynllunio'r gweithlu wedi'u cynnwys yn y Cynllun Gwella Gwasanaethau Canser. Mae gan y cynllun gweithlu cynhwysfawr hwn amcanion misol a chwarterol sy'n cael eu monitro drwy archwilio ac adolygu gan gymheiriaid. Mae gan AaGIC rôl fawr, sy'n cynnwys gweithio gyda Byrddau Iechyd i adolygu unrhyw faterion sy'n ymwneud â'r gweithlu, creu cynlluniau gweithlu ar gyfer fferylliaeth sy'n gysylltiedig â chanser a datblygu gweithlu genomeg.
Rhaid i Ymddiriedolaethau a Byrddau Iechyd hefyd sicrhau bod cynllunio'r gweithlu lleol yn cefnogi ymchwil canser glinigol a throsiadol ochr yn ochr â darparu gwasanaethau.
2. Cynllun Gweithredu Cenedlaethol ar gyfer y Gweithlu: Mynd i'r afael â Heriau Gweithlu GIG Cymru.
Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru hyn i fynd i'r afael â heriau'r gweithlu sy'n wynebu GIG Cymru drwy addysg a modelau newydd o weithio amlbroffesiwn. Mae'n tynnu sylw at y ffaith y bydd dyfodol gofal canser yn cael ei yrru gan weithlu digidol hyfedr.
Mae'n manylu ar sut byddan nhw'n parhau i sbarduno arloesi digidol i ryddhau adnoddau i staff ac annog ffyrdd mwy effeithlon o weithio. Bydd rhaglenni hyfforddiant ac addysg ar gyfer sgiliau digidol yn helpu i ddiogelu at y dyfodol.
3. Cymru Iachach: Ein Strategaeth Gweithlu ar gyfer Iechyd a Gofal Cymdeithasol
Dyma fap ar gyfer gweithlu GIG Cymru ar gyfer 2030 gyda saith thema allweddol:
- Creu gweithlu brwd, llawn cymhelliant ac iach
- Gyrru recriwtio i Gymru
- Creu modelau gweithlu di-dor
- Adeiladu gweithlu sy’n barod yn ddigidol
- Buddsoddi mewn addysg a dysgu
- Darparu arweinyddiaeth ac olyniaeth gref
- Bod â chyflenwad a ffurf iach i'r gweithlu
Mae 32 o gamau gweithredu i helpu i gyflawni'r blaenoriaethau hyn, gan gynnwys fframweithiau, llesiant, cyflog, y Gymraeg, cynllunio'r gweithlu, arloesi digidol a hyfforddiant.
I grynhoi, mae amrywiaeth eang o gynllunio polisi a gweithlu wedi'i nodi gan wahanol sefydliadau sy'n tynnu sylw at ba mor hanfodol yw'r agenda canser ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Dylai unrhyw un sydd eisiau gweithio mewn partneriaeth â'r systemau hyn neu weithio ynddynt eu deall yn llawn.
I edrych yn fanylach ar y dogfennau hyn a'r hyn maen nhw'n ei olygu i ofal canser yng Nghymru, darllenwch grynodeb gweithredol yr adroddiad a gwneud cais am ei lwytho i lawr yn llawn.
